diagnose

Artikkelstart

Diagnose er namn på sjukdomar eller tilstandar med felles kjenneteikn. Nokre diagnosar viser til tilstandar med same årsak. Til dømes er tuberkolose namnet på alle sjukdomar som tuberkelbakterien er årsak til.

Faktaboks

Uttale
diagnˈose
Etymologi
av gresk dia, ‘gjennom’, og gnosis, ‘kunnskap’

Andre diagnosar viser til dei kroppslege endringane som kjem av sjukdommen. Hjertekrampe er plagar som kjem av innsnevring av koronar-arteriane til hjartet. Ein tredje gruppe diagnosar er berre rein omtale av plagane til pasienten slik som lumbago (smertar i korsryggen), kefalgi (hovudpine) og fibromyalgi (kronisk utbreidde muskelsmertar).

Korrekt diagnose er ein føresetnad for fullgod behandling og for vurdering av utviklinga av og prognosen for sjukdomen.

Diagnosesystem

Diagnosesystem blir brukt for å gi pasientane ei mest mogleg presis diagnose. I allmennpraksis blir diagnosesystemet ICPC brukt. På sjukehus nyttar dei det internasjonale klassifikasjonssystemet ICD-10. Dette er i ferd med å bli erstatta av ein ny versjon, ICD-11.

Ein viktig del av systemet som blir brukt i allmennpraksis er dei reine symptomdiagnosane. Desse omtalar symptoma til pasienten, til dømes ryggsmerter, sjølv om legen ikkje kan finne objektive teikn til sjukdom.

Diagnostisering

Det er ikkje noko krav i lovgivinga om kven som kan stille ein diagnose. Vanlegvis er det helsepersonell, og då ikkje minst legar og psykologar, som stiller diagnosar.

For å stille ein diagnose må ein ha undersøkt pasienten. Då brukar ein først å få fram sjukehistoria. Deretter gjennomfører ein ei klinisk undersøking som er tilpassa den konkrete situasjonen. Ved den kliniske undersøkinga prøver ein å finne ut mest mogeleg om kroppen til pasienten ved å sjå på huda, kjenne på kroppen (musklane, ledda, magen og så breiare) og leite etter ulike teikn til sjukdom. Ofte er det også aktuelt med enklare undersøkingar ved bruk av instrument slik som blodtrykksapparat, stetoskop og ultralydapparat.

Ut frå det ein får fram gjennom sjukehistoria og den kliniske undersøkinga, dannar ein seg eit bilete av kva det kan vera som feiler pasienten. Om nødvendig går ein vidare med undersøkinga av blodprøvar, biletdiagnostikk (til dømes røntgen, CT, MR, PET) og andre spesialundersøkingar (til dømes EKG, EEG) for å få ein presis diagnose. Det er også ofte aktuelt å vise pasienten vidare til undersøking hos legespesialist eller anna helsepersonell med spesialkompetanse for å kome fram til den rette diagnosen.

Undervegs i utredninga og i behandling er det vanleg å ta utgangspunkt i ein diagnose, men òg å setje fram nokre alternative diagnosar, såkalla differensialdiagnosar.

Diagnosenamn

Tradisjonelt har medisinske diagnosar ofte hatt medisinske namn som stammar frå gresk eller latin. Samstundes har dei fleste sjukdommar hatt eit folkeleg namn. Dei fleste sjukdommane har derfor doble namn, eit medisinsk og eit ut frå nasjonalspråket. Eit døme på dette er pankreatitt, som er synonymt med bukspyttkjertelbetennelse.

Nokre gonger, men slett ikkje alltid, er dei medisinske namna meir presise enn dei nasjonale. Dei internasjonalt aksepterte namna på ulike diagnosar kjem fram av det internasjonale klassifikasjonssystemet for sjukdommar, ICD.

Les meir i Store norske leksikon

Kommentarer (2)

skrev Trond Bjørge

Hei! Jeg vil argumentere for en snevrere definisjon av ordet diagnose. Diagnose innebærer ikke bare navnet på en sykdom, men også erkjennelsen av at sykdommen (eller tilstanden) foreligger. Uttrykket «Hun hadde en diagnose, men ingen visste om det, heller ikke legene» gir for meg ingen mening. Hvis man byttet ut ordet «diagnose» i setningen med «sykdom», ville den derimot være i orden. Det greske ordet «gnosis» må etter min mening her innebære «erkjennelse». Tar jeg feil? Mvh Trond Bjørge

skrev Geir Sverre Braut

Takk for et interessant innspill. Rent normativt er det lett å være enig med deg i at både etymologisk og medisinsk burde begrepet diagnose være forbeholdt situasjoner der tilstanden foreligger. Men i vanlig bruk, både det medisinske fagspråket, men ikke minst i allmennspråket, er nok settet av mulige konnotasjoner noe videre. Magne Nylenna definerer diagnose i sin Medisinsk ordbok ganske enkelt som: "presisert angivelse og klassifisering av en sykdom". Audun Øyri omtaler det i Norsk medisinsk ordbok som: "namn på den sjukdommen som ligg føre; avgjerd om kva for ein sjukdom pasienten har". Det Norske Akademis ordbok (https://www.naob.no/ordbok/diagnose) gir følgende definisjon: "fastslåing av et (især uheldig) fenomens art ved hjelp av karakteristiske kjennetegn (især om sykdomsbestemmelse)". Dette er vel nokså nær din oppfatning? I lys av dette, er uttrykket som du referer feil, nettopp som du hevder. Men i daglig språkbruk blant folk flest, tror jeg ikke presisjonsnivået er så høyt. Etymologisk kan det spores tilbake til slektskap med det greske ordet gnosis, men det har vandret en lang veg fra gresk via latin og middelalderens ulike medisinske oppfatninger og tradisjoner til der vi er i dag.

Kommentaren din publiseres her. Fagansvarlig eller redaktør svarer når de kan.

Du må være logget inn for å kommentere.

eller registrer deg